隐函数定理

一个方程的隐函数定理

定理1

隐函数存在定理:设函数 F(x,y)F(x, y) 满足:

  1. 在点 (x0,y0)(x_0, y_0) 的某邻域内具有连续的一阶偏导数;
  2. F(x0,y0)=0F(x_0, y_0) = 0
  3. Fy(x0,y0)0F_y(x_0, y_0) \neq 0

则在点 (x0,y0)(x_0, y_0) 的某邻域内,方程 F(x,y)=0F(x, y) = 0 唯一确定一个具有连续导数的函数 y=f(x)y = f(x),满足 y0=f(x0)y_0 = f(x_0),且

dydx=FxFy\frac{dy}{dx} = -\frac{F_x}{F_y}

几何解释
推论
证明
符号说明

三元隐函数

类似地,方程 F(x,y,z)=0F(x, y, z) = 0Fz0F_z \neq 0 时确定隐函数 z=f(x,y)z = f(x,y),且

zx=FxFz,zy=FyFz\frac{\partial z}{\partial x} = -\frac{F_x}{F_z}, \quad \frac{\partial z}{\partial y} = -\frac{F_y}{F_z}

方程组的隐函数定理

定理2

设方程组

{F(x,y,u,v)=0G(x,y,u,v)=0\begin{cases} F(x, y, u, v) = 0 \\ G(x, y, u, v) = 0 \end{cases}

在点 (x0,y0,u0,v0)(x_0, y_0, u_0, v_0) 的某邻域内满足:

  1. F,GF, G 具有连续的一阶偏导数;
  2. F(x0,y0,u0,v0)=0,G(x0,y0,u0,v0)=0F(x_0,y_0,u_0,v_0)=0, G(x_0,y_0,u_0,v_0)=0
  3. 雅可比行列式 J=(F,G)(u,v)=FuFvGuGv0J = \frac{\partial(F,G)}{\partial(u,v)} = \begin{vmatrix} F_u & F_v \\ G_u & G_v \end{vmatrix} \neq 0

则方程组在该点邻域内唯一确定一组具有连续偏导数的函数 u=u(x,y),v=v(x,y)u=u(x,y), v=v(x,y),满足 u0=u(x0,y0),v0=v(x0,y0)u_0=u(x_0,y_0), v_0=v(x_0,y_0)

几何解释
推论
证明
符号说明

隐函数组的求导

对方程组两边对 xx 求偏导(将 u,vu,v 视为 x,yx,y 的函数):

{Fx+Fuux+Fvvx=0Gx+Guux+Gvvx=0\begin{cases} F_x + F_u \frac{\partial u}{\partial x} + F_v \frac{\partial v}{\partial x} = 0 \\ G_x + G_u \frac{\partial u}{\partial x} + G_v \frac{\partial v}{\partial x} = 0 \end{cases}

这是关于 ux,vx\frac{\partial u}{\partial x}, \frac{\partial v}{\partial x} 的线性方程组,由克莱姆法则:

ux=1J(F,G)(x,v),vx=1J(F,G)(u,x)\frac{\partial u}{\partial x} = -\frac{1}{J} \frac{\partial(F,G)}{\partial(x,v)}, \quad \frac{\partial v}{\partial x} = -\frac{1}{J} \frac{\partial(F,G)}{\partial(u,x)}

类似地可求 uy,vy\frac{\partial u}{\partial y}, \frac{\partial v}{\partial y}

反函数定理

定理3

反函数定理:设向量值函数 y=f(x)\vec{y} = \vec{f}(\vec{x})(即 yi=fi(x1,,xn)y_i = f_i(x_1,\ldots,x_n)i=1,,ni=1,\ldots,n)在点 x0\vec{x}_0 的某邻域内具有连续的一阶偏导数,且雅可比行列式

J=(f1,,fn)(x1,,xn)0J = \frac{\partial(f_1,\ldots,f_n)}{\partial(x_1,\ldots,x_n)} \neq 0

则在 y0=f(x0)\vec{y}_0 = \vec{f}(\vec{x}_0) 的某邻域内,存在唯一的具有连续偏导数的反函数 x=f1(y)\vec{x} = \vec{f}^{-1}(\vec{y}),且

(x1,,xn)(y1,,yn)=1(y1,,yn)(x1,,xn)\frac{\partial(x_1,\ldots,x_n)}{\partial(y_1,\ldots,y_n)} = \frac{1}{\frac{\partial(y_1,\ldots,y_n)}{\partial(x_1,\ldots,x_n)}}

即反函数的雅可比行列式等于原函数雅可比行列式的倒数。

几何解释
推论
证明
符号说明

典型例题

例题1:隐函数求导

z=z(x,y)z = z(x,y) 由方程 x2+y2+z2=4zx^2 + y^2 + z^2 = 4z 确定,求 2zx2\frac{\partial^2 z}{\partial x^2}

参考答案(3 个标签)
隐函数二阶偏导隐函数求导
  1. F=x2+y2+z24zF = x^2+y^2+z^2-4zFx=2x,Fz=2z4F_x=2x, F_z=2z-4
  2. zx=FxFz=x2z\frac{\partial z}{\partial x} = -\frac{F_x}{F_z} = \frac{x}{2-z}
  3. xx 再求偏导: 2zx2=(2z)x(zx)(2z)2=2z+xx2z(2z)2=(2z)2+x2(2z)3\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = \frac{(2-z) - x(-\frac{\partial z}{\partial x})}{(2-z)^2} = \frac{2-z + x\cdot\frac{x}{2-z}}{(2-z)^2} = \frac{(2-z)^2 + x^2}{(2-z)^3}

答案2zx2=(2z)2+x2(2z)3\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = \frac{(2-z)^2+x^2}{(2-z)^3}

例题2:方程组确定的隐函数

{x2+y2uv=0xyu2+v2=0\begin{cases} x^2 + y^2 - uv = 0 \\ xy - u^2 + v^2 = 0 \end{cases} 确定 u=u(x,y),v=v(x,y)u=u(x,y), v=v(x,y),求 ux,vx\frac{\partial u}{\partial x}, \frac{\partial v}{\partial x}

参考答案(3 个标签)
隐函数组雅可比行列式方程组求导
  1. F=x2+y2uv,G=xyu2+v2F=x^2+y^2-uv, G=xy-u^2+v^2
  2. J=(F,G)(u,v)=vu2u2v=2v22u2=2(u2+v2)J = \frac{\partial(F,G)}{\partial(u,v)} = \begin{vmatrix} -v & -u \\ -2u & 2v \end{vmatrix} = -2v^2 - 2u^2 = -2(u^2+v^2)
  3. xx 求偏导:{2xvuxuvx=0y2uux+2vvx=0\begin{cases} 2x - v u_x - u v_x = 0 \\ y - 2u u_x + 2v v_x = 0 \end{cases}
  4. 由克莱姆法则: ux=1J2xuy2v=4xv+yu2(u2+v2)u_x = -\frac{1}{J}\begin{vmatrix} 2x & -u \\ y & 2v \end{vmatrix} = \frac{4xv+yu}{2(u^2+v^2)} vx=1Jv2x2uy=4xuyv2(u2+v2)v_x = -\frac{1}{J}\begin{vmatrix} -v & 2x \\ -2u & y \end{vmatrix} = \frac{4xu-yv}{2(u^2+v^2)}

答案ux=4xv+yu2(u2+v2)\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{4xv+yu}{2(u^2+v^2)}vx=4xuyv2(u2+v2)\frac{\partial v}{\partial x} = \frac{4xu-yv}{2(u^2+v^2)}

例题3:极坐标变换的雅可比

证明极坐标变换 x=rcosθ,y=rsinθx = r\cos\theta, y = r\sin\theta 的雅可比行列式为 rr,并求反函数的雅可比。

参考答案(3 个标签)
反函数定理雅可比行列式极坐标
  1. (x,y)(r,θ)=cosθrsinθsinθrcosθ=rcos2θ+rsin2θ=r\frac{\partial(x,y)}{\partial(r,\theta)} = \begin{vmatrix} \cos\theta & -r\sin\theta \\ \sin\theta & r\cos\theta \end{vmatrix} = r\cos^2\theta + r\sin^2\theta = r
  2. 由反函数定理,(r,θ)(x,y)=1(x,y)(r,θ)=1r\frac{\partial(r,\theta)}{\partial(x,y)} = \frac{1}{\frac{\partial(x,y)}{\partial(r,\theta)}} = \frac{1}{r}r0r \neq 0
  3. 验证:r=x2+y2,θ=arctanyxr = \sqrt{x^2+y^2}, \theta = \arctan\frac{y}{x} (r,θ)(x,y)=xryryr2xr2=x2+y2r3=r2r3=1r\frac{\partial(r,\theta)}{\partial(x,y)} = \begin{vmatrix} \frac{x}{r} & \frac{y}{r} \\ -\frac{y}{r^2} & \frac{x}{r^2} \end{vmatrix} = \frac{x^2+y^2}{r^3} = \frac{r^2}{r^3} = \frac{1}{r}

答案:极坐标变换的雅可比为 rr,反函数的雅可比为 1r\frac{1}{r}r>0r>0)。


总结

本文出现的符号

符号类型读音/说明在本文中的含义
FF隐函数方程implicit function定义隐函数的方程
JJ雅可比行列式Jacobian函数行列式
(F,G)(u,v)\frac{\partial(F,G)}{\partial(u,v)}雅可比行列式Jacobian determinant函数组的雅可比
f\vec{f}向量值函数vector-valued function多元向量值函数
f1\vec{f}^{-1}反函数inverse function向量值函数的反函数

中英对照

中文术语英文术语音标
隐函数定理implicit function theorem/ɪmˈplɪsɪt ˈfʌŋkʃən ˈθɪərəm/
隐函数存在定理implicit function existence theorem/ɪɡˈzɪstəns ˈθɪərəm/
雅可比行列式Jacobian determinant/dʒəˈkoʊbiən dɪˈtɜːrmɪnənt/
反函数定理inverse function theorem/ˈɪnvɜːrs ˈfʌŋkʃən ˈθɪərəm/
隐函数组system of implicit functions/ˈsɪstəm əv ɪmˈplɪsɪt ˈfʌŋkʃənz/
克莱姆法则Cramer’s rule/ˈkreɪmərz ruːl/
向量值函数vector-valued function/ˈvɛktər væljuːd ˈfʌŋkʃən/
极坐标变换polar coordinate transformation/ˈpoʊlər koʊˈɔːrdɪnət ˌtrænsfərˈmeɪʃən/
连续偏导数continuous partial derivatives/kənˈtɪnjuəs ˈpɑːrʃəl dɪˈrɪvətɪvz/
唯一确定uniquely determined/juːˈniːkli dɪˈtɜːrmɪnd/